Türk ekonomisinin en büyük kara deliklerinden olan Sosyal Güvenlik Yasası nihayet değişti. Peki yeni yasa ne getiriyor, ne götürüyor? İşte merak edilen 50 soru ve cevabı
Soru 1:Emekliyim. Kanun Yürürlüğe Girdikten Sonra Aylığım Düşecek mi?
Kanunun yürürlük tarihinden önce SSK, Bağ-Kur ve Emekli Sandığından
emekli aylığı almakta olanların mevcut gelir ve aylıklarının ödenmesine devam edilecek. Aylıklarda herhangi bir azalma söz konusu değildir.SSK ve Bağ-Kur emeklilerinin aylıkları, Kanun yürürlüğe girdikten sonra altı aylık dönemlerde gerçekleşen enflasyon oranında artırılacak. Memur emeklilerinin aylıkları eskiden olduğu gibi artırılmaya devam edilecek.
Soru 2: Halen SSK’lı Olarak Çalışıyorum. Kanun Emeklilik Tarihimi Etkileyecek mi?
Yeni düzenleme, Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce çalışmaya başlayan sigortalıların emekliliğe hak kazanma koşullarında herhangi bir değişiklik meydana getirmemekte. Müktesep haklar korunmaktadır.
Soru 3: Emekliliğimi Hak Ettim. Kanun Çıktıktan Sonra Emekli Olursam Aylığım Düşecek mi?
Yeni aylık bağlama sistemi, Kanunun yürürlük tarihinden sonraki çalışmalar için uygulanacak. Getirilen sistemde aylığın hesabında, mevcut uygulamada olduğu gibi sigortalıların prime esas kazançları ve hizmet süreleri dikkate alınacaktır. Yapılan düzenlemeyle; sigortalıların prim matrahları genişletilmekte ve daha uzun süre sistem içerisinde kalmaları teşvik edilmektedir. Böylelikle yeni prime esas kazançları ve hizmet sürelerine bağlı olarak bağlanacak aylıkların azalması söz konusu olmayacak.
Soru 4: SSK’lıyım ve Halen İtibari Hizmet Kapsamındaki Bir İşte Çalışıyorum. Bu Yasa Hakkımı Elimden Alıyor mu?
Kanunla SSK’lılar için halen uygulanmakta olan itibari hizmet süresi uygulamasına son verilerek, fiili hizmet süresi zammı uygulamasına
geçilmekte. Yeni düzenleme ile sigortalıların Kanunun yürürlüğe girdiği tarihe kadar itibari hizmet süresi kapsamında geçen süreleri mevcut kanunlar doğrultusunda 3600 gün koşulu aranmaksızın emeklilik haklarına yansıtılacak. Kanunun yürürlük tarihinden sonra ise, çalışılan işin fiili hizmet süresi zammı kapsamındaki bir iş olması halinde, sigortalılar fiili hizmet süresi zammından yararlandırılacaklar.
Soru 5: Yeni Düzenlemeyle, Halen Fiili Hizmet Zammından Yararlanan Çalışanların Bu Haklarının Bazı Sektörlerde Ellerinden Alındığı İddia Ediliyor. Bu Doğru mu?
Fiili hizmet süresi zammı kapsamındaki işler; ağır, riskli ve sağlığa zararlı olup, çalışanları fiziki, ruhi ve fizyolojik bakımdan olumsuz yönde etkileyen, dolayısıyla bu işlerde çalışanları diğer çalışanlara göre daha fazla yıprattığı için ömürlerini kısaltan işlerdir.
Mevcut uygulamada kapsam içerisinde bulunan bazı işler, teknolojideki
gelişmeler ve çalışma koşullarının iyileştirilmesi nedeniyle zamanla yıpratıcı olmaktan çıktığı halde, bu işlerde çalışanlara hala fazladan hizmet ilavesi yapılması, diğer kesimlerde çalışanlar aleyhine bir adaletsizlik oluşturmaya başlamıştır. Bu olumsuzlukların ortadan kaldırılması amacıyla, yeni düzenlemede; bu kapsamdaki işler belirlenirken; Avrupa Birliği ve gelişmiş ülke uygulamaları esas alınarak iş sağlığı, iş güvenliği ve teknolojik gelişmeler incelenmiş ve işyerlerinde her türlü tedbir alınmasına rağmen yaptıkları işler dolayısıyla çalışanlarının yaşam beklentisi ülke ortalamasının altında kalan iş kolları için bu uygulamanın yapılması benimsenmiştir.
Soru 6: Bağ-Kur Sigortalısıyım. Yasa Çıktığında Ödeyeceğim Prim Oranı Artacak mı?
Mevcut uygulamada Bağ-Kur sigortalılarından basamak sistemine göre
% 40 oranında prim alınmakta idi. Yeni düzenleme ile bunların kazançlarıyla orantısız prim ödemelerine sebep olan basamak sistemi kaldırılarak, prime esas kazancın aylık alt ve üst sınırı arasında beyan edecekleri prime esas kazançları üzerinden % 33,5 oranında prim ödemeleri öngörüldü. Buna göre, sigortalıların tercihleri doğrultusunda beyan edecekleri prime esas kazançlar ne kadar yüksek olursa, aylıkları da o kadar yüksek bağlanacak.
Soru 7: SSK’lıyım. Yasa Çıktıktan Sonra İşverenin Benden Keseceği Prim Miktarı Artacak mı?
Mevcut uygulamada sigortalılardan % 9 oranında malullük, yaşlılık ve
ölüm sigortaları primi ve % 5 hastalık sigortası primi olmak üzere toplam % 14 oranında prim kesilmekte. Yeni uygulamada, sigortalıların ödeyecekleri prim oranı yine toplam % 14. Bunun % 9’u malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası primi, % 5’i de genel sağlık sigortası primidir.
Soru 8: Devlet Memuruyum. Emekli Olmama Çok Var. Yeni Yasa Emeklilik Süremi Etkileyecek mi?
Kanunun yürürlük tarihinden önce kamu görevlisi olanlar 5434 sayılı Emekli Sandığı Kanunu hükümlerine tabi olacaklarından, yeni Kanun bunların emeklilik haklarını ve sürelerini herhangi bir şekilde etkilememekte.
Soru 9: Halen Devlet Memuruyum. İlerde Daha Yüksek Unvanlarda Görev Yapmam Durumunda Mevcut Uygulamada Olduğu Gibi Unvanım, Bağlanacak Aylığımı Etkileyecek mi?
Kanunun yürürlük tarihinden önce iştirakçi olanların bütün hakları 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre yürütüleceğinden, görev yapılan unvanlara ilişkin emekli aylığına bugün yansıtılan unsurlar ileride bağlanacak aylıklara da yansıtılacak.
Soru 10: Yasa İle Öngörülen 58-60 Yaş ve 9000 Gün Emeklilik Şartları Kimler İçin Uygulanacak?
Mevcut mevzuatta 2000 yılından sonra çalışmaya başlayanların emeklilik yaşları 58 ve 60’dır. Bu yaş hadleri yeni düzenleme ile de korunmakta.
Şu anda hizmet akdi ile çalışanlar için 7000 gün olarak uygulanan prim
ödeme gün sayısı ise, Kanunun yürürlük tarihinden sonra ilk defa hizmet akdi ile çalışmaya başlayanlar için ilk yıl 7100 gün olacak. Takip eden yıllarda işe girenler için 100’er gün artırılmak suretiyle 2027 yılında 9000 güne ulaşacak.
Soru 11: Yasa İle Öngörülen 65 Yaş Kimler İçin Uygulanacak?
Şu an 58 ve 60 olan emeklilik yaş hadleri, 2036 yılından itibaren emeklilik talebinde bulunacaklar için her yıl birer yaş artırılmak suretiyle 2048 yılında 65 yaş olarak uygulanacak.
Soru 12: Malullük ve Ölüm Aylığını Hak Etmek İçin Aranan Süre
Uzatılıyor mu?
Mevcut uygulamada: Malullük sigortasından aylığa hak kazanma koşulu;
SSK’lılar için 1800 gün veya 5 yıldan beri sigortalı olup en az 900 gün, Bağ-Kur’lular için 5 tam yıl hizmet, Kamu görevlileri açısından ise 10 tam yıl hizmet süresinin bulunmasını gerektirmekte.
Yeni düzenleme ile malullük sigortasından aylığa hak kazanma koşulu en
az 10 yıldan beri sigortalı bulunup toplam 1800 gün, sigortalının başkasının bakımına muhtaç olması halinde belli bir sigortalılık süresi aranmaksızın 1800 gün prim ödeme şartına bağlandı.
Ölüm sigortasından aylığa hak kazanma koşulu; SSK’lılar için 5 yıldan beri sigortalı olup en az 900 gün, Bağ-Kur’lular için 5 tam yıl hizmet, Kamu görevlileri açısından ise 10 tam yıl hizmet süresinin bulunmasını gerektirmekte.
Yeni düzenleme ile ölüm sigortasından aylığa hak kazanma en az 1800 gün prim ödeme şartına bağlandı. Yapılan düzenleme ile malullük ve ölüm sigortalarında norm ve standart birliği sağlanmış oldu.
Soru 13:Malullük veya Ölüm Aylığında Prim Ödeme Gün Sayılarının Düşük Olması, Aylık Bağlama Oranını Nasıl Etkileyecek?
Malullük ve ölüm sigortasında, sigortalıların prim ödeme gün sayısının 9000 günden az olması halinde aylık bağlama oranları 9000 gün üzerinden hesaplanacak ve bunların aylık bağlama oranları % 50’nin altında olmayacak. Malul sigortalının başkasının bakımına muhtaç olması halinde aylık bağlama oranı 10 puan artırılacak.
Soru 14: Aylık Bağlama Oranları Düşürülüyor mu? Bunun Emekli Aylıklarımıza Etkisi Nasıl Olacak?
Mevcut uygulamada; SSK ve Bağ-Kur’luların emekli aylıklarının hesabında, hizmet sürelerinden, ilk 10 yılın her yılı için % 3,5, sonraki 15 yılın her yılı için % 2, daha sonraki her yıl için % 1,5 olarak belirlenen aylık bağlama oranı uygulanmakta. Bu durumda, 25 yıl çalışan bir sigortalıya ortalama yıllık kazancının % 65’i oranında aylık bağlanmakta. Yani, her yılı için uygulanan aylık bağlama oranı ortalama % 2,6. Yeni düzenlemeyle aylık bağlama oranı her yıl için % 2 olarak sabitlendiğinden, 25 yıl çalışan sigortalıların aylık bağlama oranında her yıl için ortalama 0,6 puan bir azalma görülmekte ise de, aylığın hesabında dikkate alınan prime esas kazanç matrahları yükseltildiğinden, aylık miktarlarında herhangi bir düşme olmamakta.
Diğer taraftan, eski sistemde 25 yıldan fazla süreler % 1,5 oranında değerlendiriliyor.
Bu durum yeni sistemde % 2 olarak dikkate alınacağından, sistemde kalınan süre uzadıkça her yılın bağlanacak aylıklara etkisi daha fazla olacak ve daha yüksek tutarda aylık bağlanmış olacak.
Soru 15: Yaşlılık, Malullük ve Ölüm Aylıklarında Alt Sınır Uygulaması Devam Edecek mi?
Kanunla malullük, ölüm ve yaşlılık aylıklarında alt sınır uygulamaları mevcut olup, Malullük ve ölüm aylıklarında, talep ve ölüm tarihi itibariyle bağlanacak aylıkların talep ve ölüm yılından bir önceki yılın Aralık ayında ödenen en düşük yaşlılık aylığından az olamayacağı, Malullük ve ölüm aylıklarının 9000 gün üzerinden hesaplanarak aylık bağlama oranının belirlenmesi, Yaşlılık aylıklarında, Kanunun yürürlük tarihinden sonraki süreler için bağlanacak aylıkların, sigortalının mevcut çalışmalarının asgari kazançlar üzerinden hesaplanan ortalama aylık kazancının % 35 inden az olamayacağı öngörüldü.
Soru 16:Hak Sahibi Kız Çocuklarına Aylık Bağlanması İçin Yaş Koşulu Getiriliyor mu?
Kanunla hak sahibi kız çocuklarına çalışmamaları ve kendi çalışmalarından dolayı gelir ve aylık almamalarının yanı sıra evli olmamaları şartıyla aylık bağlanacağı öngörülmüştür. Yaş koşulu kız çocukları için getirilmemiştir.
Soru 17:Malul Kız Çocuklarının Aylıkları Evlenmeleri Halinde
Kesilecek mi?
Gerek kız gerekse erkek malul çocukların aylıkları evlenmeleri halinde kesilmeyecek. Ancak, çalışmaları, kendi çalışmalarından gelir/aylık almaları veya maluliyet hallerini yitirmeleri durumunda aylıkları kesilecek.
Soru 18: Hak Sahibi Eşlerin Hisseleri % 75’ten % 50’ye Düşüyormuş, Doğru mu?
Halen aylık almakta olan eşlerin aylık oranlarında herhangi bir değişiklik bulunmamakta. Kanunla, çalışmakta, kendi çalışmalarından dolayı gelir veya aylık almakta olan dul eşler bu durumda olmayanlardan ayrılmaktadır. Yani, tek kişi olarak aylık alan, çalışmayan, kendi çalışmalarından dolayı gelir veya aylık almayan dul eşler yine % 75 oranında aylık alacaklardır.
Soru 19: Hiç Çalışmam Yok. İsteğe Bağlı Sigortalı Olabilir miyim?
Sağlık Hizmetlerinden Yararlanabilir miyim?
Yeni düzenleme ile Türkiye’de yasal olarak ikamet edenlerden 18 yaşını
dolduran ve talepte bulunanlar isteğe bağlı sigortalı olabilecek. İsteğe bağlı sigortalı olmak için SSK’da aranan 1080 gün ile Emekli Sandığı’nda aranan 10 yıllık hizmet süresi şartları kaldırıldı. Bunlara genel sağlık sigortası primi ödemeleri suretiyle sağlık hizmetlerinden yararlanma imkanı getirildi.
Soru 20: Kısmi Süreli Çalışıyorum. Eksik Sürelerimi İsteğe Bağlı Ödeyebilir miyim?
Yapılan yeni düzenleme ile 30 günden az süreli işlerde çalışanlara eksik sürelerini isteğe bağlı sigortalı olarak tamamlamaları imkanı getirildi.
